Komentarz do Przyrzeczenia i Prawa Harcerskiego - hm. Wojciech Hausner HR
Dodane przez harclot dnia Listopad 23 2012 21:51:32
Komentarze do Prawa Harcerskiego (strona nadrzędna)

KOMENTARZ DO PRZYRZECZENIA I PRAWA HARCERSKIEGO

( hm. Wojciech Hausner HR - były komendant Hufca ZHP Kraków-Krowodrza )



Mam szczerą wolę całym życiem pełnić służbę Bogu i Polsce, nieść chętną pomoc
bliźnim i być posłusznym Prawu Harcerskiemu.





Harcerz, harcerka stając wobec swojego drużynowego, swojej drużynowej wyraża wolę
pełnienia służby; szczerą wolę. Ta deklaracja, która nie ma formy przyrzeczenia, obietnicy,
zobowiązania, jest świadomym przyjęciem na siebie obowiązku takiego kształtowania
swojego charakteru, aby był on zgodny z wartościami opisanymi w Prawie Harcerskim,
a także tym wszystkim co symbolizuje Krzyż Harcerski. Wyrażenie woli przez podkreślenie jej
szczerości jest dobrowolne, świadome, wypełnione prawdą.



Służbę Bogu i Polsce mamy pełnić całym życiem. Dotykamy tutaj problemu drogi po jakiej
będziemy szli przez życie, ale także tego jak głęboko będziemy doświadczali naszego życia.
Harcerska służba w mundurze, osobiste życie w rodzinie i w gronie przyjaciół, nauka
w szkole, praca zawodowa, inne pola aktywności społecznej wypełniamy ideałami
harcerskimi. Nie rozdzielamy życia na harcerskie i osobiste. Wszystko czynimy w odniesieniu
do Boga.



Człowiek popełnia błędy. Jeżeli jednak przyjmujemy za swój drogowskaz wartości w naszym
przypadku opisane przez Prawo Harcerskie robimy wszystko, aby naprawiać błędy
w odniesieniu do tego Prawa. Ogólny drogowskaz formułuje Przyrzeczenie Harcerskie.
Składając je harcerz i harcerka powinni przed tym drogowskazem przystanąć, zastanowić
się, pomyśleć.



Pełnię służbę Bogu – jestem religijny, wypełniam życie treścią dekalogu, jestem apostołem
dobrego przykładu. Pełnię służbę Polsce – patriotyzm jest dla mnie ważnym wskazaniem
w życiu, nie zapominam o historii i o dniu dzisiejszym, nie uchylam się od służby publicznej,
pamiętam o pokoleniach i wydarzeniach minionych. Chętnie niosę pomoc bliźnim –
braterstwo jest dla mnie otwarciem serca nie tylko dla harcerzy, ale dla każdego człowieka,
to życzliwa gotowość szukania i odpowiadania na wołanie, to miłosierdzie. Jestem posłuszny
Prawu Harcerskiemu – wypełniam nakazy Prawa, pracuję nad sobą, nad swoimi
ułomnościami, nad charakterem aby Prawo wypełniało możliwie wszystkie ścieżki życia.



I.

Harcerz służy Bogu i Polsce i sumiennie spełnia swoje obowiązki.

Harcerka służy Bogu i Polsce i sumiennie spełnia swoje obowiązki.



Otaczający nas świat jest rzeczywistością trudną, pełną zarówno dobra i nadziei jak
pełzającego zła. Tego zła najwięcej jest tam gdzie ludzie zostali pozbawieni korzeni. Prymas
Polski ks. Kardynał Stefan Wyszyński największe zagrożenie dla narodu polskiego
zespolonego z kościołem katolickim upatrywał w odcięciu od pnia tradycji i dziejów
ojczystych, w utracie pamięci chrześcijańskiej i polskiej, w degeneracji moralnej, zabiciu
duszy narodu. Właściwa ocena tych zagrożeń, dostrzeganie potrzeb współczesnej Polski
i potrzeb ludzi wokół nas wyznaczają zadania jakie „całym życiem” realizować musi każdy
harcerz i harcerka.



Nasza służba powinna być gotowością czynienia dobra, jego potęgowania i niesienia do
innych ludzi i do innych środowisk. Dobrem jest uśmiech, jest dłoń wyciągnięta do
płaczącego dziecka, jest szybka reakcja na wołanie o pomoc, gotowość poświęcenia czasu,
cennych minut i godzin często nie zaplanowanych. Człowiek świadomy swojej godności,
niszczący zło w każdej postaci już w sobie, musi być nieustannie otwarty na innych ludzi.



Służba wobec Boga jest dla nas wyraźnie nakreślona – codzienna modlitwa, aktywne
uczestnictwo we Mszy Świętej oraz praktykach i obrzędach religijnych, współtworzenie
kultury chrześcijańskiej, współtworzenie wspólnoty wiernych przez czynną obecność
w swojej parafii, zgodność życia z zasadami Dekalogu, rozprzestrzenianie chrześcijańskich
ideałów w każdym miejscu i czasie swojego istnienia, apostolstwo dobrego przykładu.
Czynimy to w życiu osobistym, ale także w harcerskim mundurze – na obozie, na wycieczce,
w lesie, w górach, nad jeziorem. Nasza wiara nie jest naszą sprawą osobistą. Jesteśmy
apostołami. Nasze działanie wynika z religijnej, chrześcijańskiej inspiracji. Szanujemy tych,
którzy czynią podobnie będąc ludźmi innej religii. Nie jest sztuką dawać świadectwo wiary
wobec kolegi z zastępu, innego instruktora, innego człowieka jeżeli wiemy, że łączy nas ten
sam Bóg. Jeszcze trudniejszą sprawą staje się nasze świadectwo wobec ludzi, którzy walczą
z Bogiem, lub żyją jakby On nie istniał.



Drużyna harcerska nie zastępuje księdza, katechety w nauczaniu religii, nie zastępuje
rodziców w wychowaniu religijnym. W drużynie mamy sposobność wypełnić harcerskie
braterstwo przykazaniem miłości bliźniego. Z drużyną harcerską, idąc za przykładem
naszego drużynowego, uczestniczymy w głębokim przeżywaniu Mszy Świętej bacząc, aby
nasza religijność nie była jedynie religijnością odświętną. Wiemy, że instruktor-wychowawca
żyje w zgodzie z zasadami etycznymi i moralnymi wynikającymi ze wskazań wiary
chrześcijańskiej.



Polska wymaga odrodzenia moralnego i utrwalania tych wartości, które nasz naród chronił
przez stulecia. Stąd rozumnie pojmowana służba Bogu jest nieodzowną podstawą służby
Polsce.



Dramatyczna i trudna jest Polska. Wiemy, że trud smakuje. Nasza Polska to ludzie, to
historia, to niepowtarzalny krajobraz i wspaniałe zabytki, cały wielki dorobek duchowy
i naukowy, to państwo zamieszkującego nad Wisłą, Wartą, Odrą i Bugiem narodu
i skomplikowanego społeczeństwa, to także rodacy żyjący poza granicami na Wschodzie i na
Zachodzie. Służba Polsce realizuje się w każdej cząstce życia. Uczymy się, pracujemy,
wychowujemy dla pożytku Rzeczypospolitej. Musimy to robić porządnie, według naszych sił,
zdolności i umiejętności. To jest nasze sumienne spełnianie obowiązków. Jest to szczególnie
ważne teraz, w strukturach i rodzinie europejskich narodów. Obowiązek przyjęty musi być
zrealizowany, bo przecież jesteśmy odpowiedzialni i mamy poczucie własnej godności.
Budujemy moc i kulturę polskiej pracy. Kim jest drużynowy, zastępowy, harcerz, który nie
wypełni dobrowolnie przyjętego obowiązku?



Słowo „służba” charakteryzuje postawę aktywności życiowej. Nie jest to poddanie się, nie jest
to zniewolenie, nie jest to oddanie na służbę. Osiągamy w niej pełnię człowieczeństwa. Jeżeli
poddajemy się zniewoleniu stajemy się zbędnymi przedmiotami. Harcerz, harcerka, drużyna
nie mogą spełniać swojej służby Bogu i Polsce jedynie uczestnicząc w uroczystościach. Tam
oczywiście nie może nas zabraknąć, ale to uczestnictwo musi być głęboko zakorzenione
w działaniu. Co jest zadaniem harcerza, harcerki? Dobra nauka, dobra praca, dobre
wychowanie. Kim jest harcerz, harcerka? Dobrym synem, dobrą córką, dobrym mężem,
dobrą żoną, dobrym ojcem, dobrą matką, dobrym człowiekiem... Na takim fundamencie
sumiennego działania będziemy mogli przebudowywać rodzinę, naród, szkołę, urząd,
państwo, władzę... Siejemy dobro nie tylko wtedy gdy ktoś na nas patrzy, nie wtedy kiedy na
tym możemy skorzystać. Co jest natomiast zadaniem instruktora, instruktorki? Ich
zadaniem jest przewodzenie harcerzom, harcerkom na drodze do ich przyszłego życia. Stąd
instruktor, instruktorka musi się interesować i orientować w tym czym żyje Polska, musi
poznawać zagrożenia i bez fałszywych obaw opowiadać się za dobrem przeciw złu. Powinien
zabierać głos w ważnych sporach moralnych, wychowawczych i politycznych. Drużyna
powinna stawać się miejscem gdzie harcerki, harcerze uczą się szacunku dla innego
człowieka, dla innych poglądów, uczą się korzystania z demokracji, gdzie poznają podstawy
i praktykę uczciwego gospodarowania. Jeżeli jesteśmy członkami organizacji to sumiennie
i systematycznie płacimy składki. To również ma wymiar osobistej uczciwości i rzetelności.



Polska stała się uczestnikiem projektu jednoczącego Europę. Nie wiemy jaki kształt on
przybierze. Nasza służba Bogu i Polsce jest drogowskazem. Wspólna Europa Narodów
zbudowana na fundamencie kultury łacińskiej wyrosłej z tradycji antycznej i wartości
chrześcijaństwa to Europa naszych korzeni. Harcerka, harcerz służąc Polsce będzie
poznawał własną kulturę i historię, będzie szanował drugiego człowieka, podejmie walkę
z marnotrawstwem, niesolidnością, chamstwem, znajdzie drogi porozumienia z narodami
sąsiednimi. Jesteśmy dumni z tego, iż jesteśmy Polakami, ponieważ niesiemy nasza tradycję,
nasze doświadczenie, naszą solidarność.



II.

Na słowie harcerza polegaj jak na Zawiszy.

Na słowie harcerki polegaj jak na Zawiszy.



W harcerskich książkach można znaleźć taki rysunek: za zapatrzonym w dal harcerzem stoi
rycerz, opierając na jego ramieniu zbrojną i opiekuńczą dłoń. U zarania XX stulecia do
harcerskiej idei wychowawczej wprowadzona została postać Zawiszy Czarnego, rycerza bez
skazy. Symbol nie tylko prawdomówności. Nie mówił dużo, a jego słowa miały wartość
mądrej rady. Przysięga, którą składał tworzyła więź godną człowieka, nigdy nie była przeciw
ludziom.



Czas, w którym żyjemy stawia przed nami zadanie niełatwe – musimy stawać się takim
rycerzem herbu Sulima. Zbyt wiele słów jest rozumianych wielorako, zbyt wielu ludzi kryje
swoje prawdziwe myśli, zbyt wiele kłamstwa, nieuczciwości. Pokręcone ścieżki urzędników,
polityków, nauczycieli, znajomych, a my musimy pokazywać, że można i należy iść prosto.
Zbyt często nie potrafimy przyznać racji innej niż nasza, uznać naszego błędu. Ukrywana
jest prawda, a ceną jest tzw. „święty spokój” i zakłamanie. Zaczyna otaczać nas świat
nieprawdy i manipulacji. My tak nie możemy. Odpowiedzialność za słowo jest budulcem
honoru. Jedną z najtrudniejszych prób podczas zdobywania sprawności „trzy pióra” jest
próba milczenia, która ma nas uczyć mądrego mówienia i mądrego milczenia. Pamiętamy
o oddaniu pożyczonej książki. Nie zapominamy o umówionym spotkaniu, o zbiórce. Jeśli nie
możemy być obecni usprawiedliwiamy się przed wyznaczonym terminem.



Ten sam wymiar – wymiar prawdy - mają także otrzymywane i przyjmowane zadania
w zastępie, w drużynie. Należy je wykonać tak, jak się obiecało. Jeśli to miało być jutro, to
trzeba poświęcić kino, lody, trzeba dobrze planować zajęcia. Jeżeli wiemy, że nie
dysponujemy już nawet jedną minutą, to nie podejmujemy się nowych zadań. Uczciwe
będzie nie poddawanie się prośbie.



Czy stracił na aktualności wzorzec Zawiszy Czarnego, rycerza służącego królowi, czy przestał
obowiązywać kodeks rycerski zapisany we „Wskazówkach dla skautmistrzów” Baden-
Powella? Zastanówmy się, pamiętając, że nie są ważne sformułowania lecz odczytywana
przez nas współczesna treść tego kodeksu opisująca wartości:



1. „Rycerze nie zdejmują nigdy zbroi, chyba dla nocnego odpoczynku”
2. „Są zobowiązani szukać przygód, by zdobyć rozgłos i sławę”
3. „Bronić biednych i słabych”
4. „Dać pomoc każdemu, kto o nią prosi w słusznej sprawie”
5. „Nie zaczepiać się wzajemnie”
6. „Walczyć dla obrony i pomyślności swego kraju”
7. „Działać dla honoru, a nie dla zysku”
8. „Nigdy, pod żadnym pozorem, nie łamać danego słowa”.
9. „Poświęcać się dla honoru swego kraju”
10. „Wybrać raczej śmierć chlubną, niż haniebną ucieczkę”




Baden-Powell widział w tych ideałach drogę do wyrobienia mocnych poglądów będących
częścią charakteru.



III.

Harcerz jest pożyteczny i niesie pomoc bliźnim.

Harcerka jest pożyteczna i niesie pomoc bliźnim.



Jeżeli w wielu środowiskach harcerstwo wzbudza reakcje życzliwe i sympatyczne to głównie
z powodu przeświadczenia o rzeczywistej służbie drugiemu człowiekowi, z przekonania
otaczających nas ludzi, że bezinteresownie niesiemy pomoc bliźniemu, jeżeli pojawia się taka
potrzeba. Wydaje się, że to jest dzisiaj ważny miernik miejsca harcerstwa w społeczeństwie.
Można w cień usunąć tych – czasem koleżanki i kolegów - którzy ironicznie się uśmiechną
na widok młodego człowieka w szarym lub zielonym mundurze. Ciężkie próby jakich
doświadczała Polska w XX wieku utrwaliły szczególną symbolikę harcerskiego munduru.
Działa on jak znak czerwonego krzyża umieszczony na rękawie, budynku, na karetce
pogotowia – tam skieruje swoje kroki człowiek potrzebujący. To jest brzemię naszej
odpowiedzialności. Nie mogą zatem istnieć zastępy i drużyny zamknięte w swoim świecie.



Odczytujemy dwa wyraźne i ważne wskazania: pożyteczność i pomoc. Każdy dzień musi być
ustawiony jak strzałka busoli – zawsze na pomoc, zawsze na dawanie. Nie są potrzebne
fajerwerki, efekciarstwo, ale konieczne jest kryterium pożytku. Jak kapitalnie łączy się to
stwierdzenie ze służbą i sumiennym spełnianiem obowiązków z naszego Przyrzeczenia.
Jedno jest nieuchronną konsekwencją drugiego. Jako harcerze musimy być gotowi do
wypełniania tej służby na miarę wyzwań czasu. Zgodne z potrzebą musi być nasze niesienie
pomocy: Ojczyźnie i narodowi, człowiekowi – kiedyś to było Wojenne Pogotowie roku 1939,
Pogotowie Zimowe roku 1981, a teraz to jest uczciwość i solidność, to ręka wyciągnięta do
kolegi-narkomana, to praca z niewidomymi rówieśnikami, wśród bezdomnych.



Gotowość do służby i pomocy musi być w nas przygotowana. Przygotowujemy się przez pracę
nad sobą, przez wzbogacanie umiejętności i pogłębianie wiedzy. Nasz służba bliźniemu
i miłość bliźniego nie polega na spełnianiu jego życzeń, ale na takiej postawie, na tak
ukształtowanym charakterze, aby innym z nami było dobrze. Obserwujemy świat,
poszukujemy miejsc oczekujących na pomocną dłoń, odpowiadamy na wołanie. Czuwamy
tak jak wzywał nas Jan Paweł II podczas Apelu Jasnogórskiego w roku 1983.



We „Wskazówkach dla skautmistrzów” czytamy: Ucząc waszych skautów, na początek,
spełniania dobrych uczynków w sposób zwyczajny i radosny, a bez świętoszkowatego
oglądania się na nagrodę, a w dalszym ciągu zaprawiając ich do służby dla społeczeństwa
(...) uczycie ich (...) wtedy nie jak spędzić życie, ale jak żyć pełnią życia. Uśmiech, dłoń,
mocne ramiona, codzienny dobry uczynek – kolejny rozwiązany węzełek na chuście niesie
posiew nieustannej pomocy. Często jest to tylko potencjalna możliwość niesienia pomocy,
stworzenie atmosfery uzyskania jej przez wszystkich potrzebujących – jesteśmy gotowi
wewnętrznie do czynienia Dobra.



Harcerz żyje pożytecznie. Z naszej pożyteczności tworzymy konstrukcję życia godziwego,
życia godnego człowieka. Każde działanie służy człowiekowi, służy rodzinie, służy narodowi.
Nie może się zdarzyć, że stajemy w drodze i okazuje się, że nasza praca nie jest potrzebna:
utkany dywan znajdujemy na wysypisku śmieci, napisana książka zapełnia kartony
w magazynie księgarni, nauczyciel widzi bezwolne marionetki bez twarzy zamiast uczniów.
Drużynowy musi pamiętać, że zadania realizowane podczas prób na stopnie mają sens, są
przydatne i pożyteczne. Ile razy zdarza się, że robimy półkę tylko po to, aby „zdobyć”
sprawność „stolarza”, albo rozwijamy nikomu niepotrzebną linię telefoniczną „zaliczając”
stopień ? Chłopiec ma wrodzony instynkt do dobrego, jeżeli widzi tylko praktyczny sposób
jego stosowania; zwyczaj dobrych uczynków (pożytecznego działania) zaspokaja ten instynkt
i rozwija go, a rozwijając – wytwarza ducha chrześcijańskiej miłości bliźniego [Baden-Powell].
W tym zdaniu znajdujemy sens naszej pożyteczności – jasno określony cel działania
i konsekwentne dążenie do niego, cel praktyczny, nawet bardzo drobny, ale pożyteczny.



Ludzi idących za drogowskazem lilijki spotykamy wszędzie. Łatwo jest ich rozpoznać.
Wystarczy wyciągnąć potrzebującą dłoń, aby napotkać mocne, serdeczne ramiona. Bractwo
Ludzi Dobrych w szarych i zielonych mundurach serdecznością swojego działania dla innych
odróżniać się powinno od zapatrzonych w siebie przebierańców.



Polska potrzebuje, my potrzebujemy ludzi pożytecznych, ludzi rzetelnej pracy. Jest to
niezbędne dla przyszłego dobrobytu, rozumianego jako cywilizacja miłości i wyrastającego
z niej miłosierdzia, i bezpiecznego życia.




IV.

Harcerz w każdym widzi bliźniego, a za brata uważa każdego innego harcerza.

Harcerka w każdym widzi bliźniego, a za siostrę uważa każdą inną harcerkę.



Jeśliby ktoś rzekł, iż miłuje Boga, a nienawidziłby brata swego, kłamcą jest. Albowiem kto nie
miłuje brata swego, którego widzi, Boga, którego nie widzi, jakże może miłować? A to
rozkazanie mamy, aby kto miłuje Boga, miłował i brata swego. Otacza nas krąg ludzi
stojących wokół kręgu ogniska. To są nasi bliźni. Wśród nich harcerze, harcerki. Obok
służby to właśnie braterstwo jest fundamentem idei harcerskiej.



Oburzamy się na harcerzy, którzy Prawo i noszony krzyż mają za nic. Często to nie jest ich
wina. Nie mieli właściwego drogowskazu. Utożsamili harcerstwo z zabawą i proporcem, a nie
stylem życia. Będąc bratem i siostrą możesz im pokazać, że jest inaczej. Odrzucamy ich
pseudo-wychowawców, ale jako instruktorów a nie jako ludzi..



Nie jesteś bratem ani siostrą, nie realizujesz idei braterstwa, jeżeli w twoim działaniu
pojawiają się osobiste rozgrywki, zazdrość o powodzenie innych, atmosfera zawiści,
pomówienie. Musisz być gotowy do wybaczenia i zgody.



Harcerskie braterstwo to także obyczaj spotkań – drużyn na zlotach i złazach, instruktorów
na konferencjach i w kręgach. Zdajemy egzamin z dojrzałego braterstwa akceptując istnienie
w życiu publicznym wielu poglądów i nurtów politycznych. Jak, różniąc się między sobą,
zmierzać do jednego celu? Czy przy jednakowych fundamentach ideowych, zasadach, celach
w naszej aktywności społecznej akceptujemy ich realizację w zwalczających się
organizacjach, ugrupowaniach, środowiskach?



Patrzymy szeroko, obejmujemy przechodzących ludzi, jesteśmy otwarci na rozmowę, gotowi
do spotkania, do dialogu. Jan Paweł II w czerwcu 1987 roku zwracając się do młodzieży
zgromadzonej na Westerplatte mówił o potrzebnej mocy ducha, sumień i serc. Ta moc
potrzebna jest, aby apostołować w swoim otoczeniu radością i nadzieją mimo wszystko, by
dawać siebie innym w pracy, w rodzinie, w szkole czy na uczelni, we wspólnocie parafialnej,
w środowisku i wszędzie – na miarę swoich możliwości. .



V.

Harcerz postępuje po rycersku.

Harcerka postępuje po rycersku.



Na półkach bibliotek stoi wiele historycznych opracowań dotyczących średniowiecznego
rycerstwa – herbarze, zamki, życie codzienne, turnieje, broń. Jak to z modą bywa jest to
zainteresowanie powierzchowne i przemijające. Tymczasem w harcerstwie „moda” na
rycerstwo, na rycerskość jest na trwałe zakotwiczona w Prawie Harcerskim. Ktoś powie, że
było to proste w czasach, kiedy kodeks rycerski był obowiązującym kanonem postępowania.
A jaki może być rycerz w XXI wieku?



Harcerstwo jest współczesnym rycerskim zakonem. Rycerskość dzisiejszą można
rozpatrywać w dwóch płaszczyznach – z jednej strony tkwić ona powinna w naszej
osobowości, w charakterze, a z drugiej „po rycersku” postępujemy w codziennych
kontaktach z ludźmi, z rzeczywistością.



Jesteśmy samodzielni w naszych myślach, w naszej ocenie świata. Kierujemy się w tych
ocenach Dekalogiem. Granicą kompromisów jest nasze sumienie, moc naszego charakteru.
Jesteśmy zdecydowani i konsekwentni w postępowaniu, ale równocześnie uprzejmi, uczynni,
życzliwi. Z bezinteresownej harcerskiej służby wypływa zdolność do poświęceń, osobista
dzielność, cnota. Trudna jest dzielność bez walki, dzielność codziennego godnego życia.



Drogowskaz ustawiony w kierunku człowieka nie może obracać się zgodnie z wiejącym
wiatrem, polityczną koniunkturą, osobistymi korzyściami. Wobec przeciwników niezbędna
jest wspaniałomyślność i zrozumienie. Łagodnej perswazji i uśmiechowi znacznie trudniej
odmówić niż idącym w rytm werbli batalionom piechurów z nastawionymi na sztorc
bagnetami...



Zastanawiając się nad naszą dzisiejszą rycerskością pomyślmy o karności, lojalności
i szacunku wzajemnym.



Karność to nie bezmyślne posłuszeństwo. Harcerstwo nie jest wojskiem, chociaż dla służby
wojskowej może być przydatne. Jesteśmy karni ponieważ wierzymy w słuszność podjętego
działania, ponieważ ufamy drużynowemu, komendantowi, komendantce, hufcowym,
naczelnikowi, naczelniczce.



Wykonujemy zadania bez względu na trudności. Nie zostawiamy innych w samotnej walce
z przeciwnościami, z przeszkodą. Nie znikamy nagle, bez słów. Nie podoba nam się praca
zastępu, drużyny, hufca, organizacji – mówimy o tym osobom odpowiedzialnym, nie
szeptamy po kątach. Potrafimy wysłuchać słów krytycznych. Bądźmy lojalni wobec samych
siebie, abyśmy mogli zawsze spokojnie i bez trwogi spojrzeć w lustro, we własne oczy.



Ważną sprawą jest wzajemny szacunek – dla dziewczyny, dla chłopaka, dla matki, dla ojca,
dla innych. W rycerskiej tradycji szczególną rolę spełniał szacunek dla kobiety. Harcerz jest
„obrońcą”. Harcerka jest gotowa być „opiekunką”. Można też przywołać stwierdzenie sprzed
wielu lat, że harcerka jest „szlachetna” na co składa się honor, a za tym duchowe
szlachectwo, wielkoduszność, odwaga i wierność. Rycerski honor to całe Prawo Harcerskie,
to uznanie godności drugiego człowieka, to kultura osobista, to odpowiedzialność za rodzinę,
za zastęp, za wychowanków, to wynik pracy.



VI.

Harcerz miłuje przyrodę i stara się ją poznać.

Harcerka miłuję przyrodę i stara się ją poznać.



Nie ograniczajmy miłowania przyrody – czyli czegoś głębszego od poszanowania – do
zachwytu nad kwiatami, do troski o ptaki w mroźną zimę. Oczywiście, że jest to ważne
i potrzebne, lecz współczesny świat prowokuje do zupełnie innego spojrzenia. Prowokuje nas
świat niszczony przez wyziewy z kominów, ściekające do rzek tłuste i brudne strugi
zanieczyszczeń, głupotę ludzi zapominających, że każda pozostawiona puszka jest cegłą
stawiającą nasz wspólny grobowiec; prowokuje nas szare słońce i zasłonięte wieczną mgłą
niebo w wielkich miastach, a coraz częściej nie tylko w dużych miastach.



Problem zagrożenia katastrofą ekologiczną i ochrony przyrody nabrzmiewa w Polsce
i w wielu krajach świata od dziesięcioleci. Wyjeżdżamy na obozy, staramy się żyć
w porozumieniu z lasem, z jeziorami, z łąkami i dlatego musimy starać się o ratunek dla
nich. Nie zawsze miarą naszej harcerskości powinna być prycza albo potężna brama
w środku lasu. Tylko w środowisku natury możemy właściwie wychowywać siebie i innych.
Poznawanie przyrody wnosi harmonię między zagadnienia nieskończoności, historii i świata
drobnoustrojów, jako części dzieła Wielkiego Stwórcy. I tu sprawa płci i rozmnażania znajduje
swój dostojny udział [Baden-Powell]. Czy nie jest to recepta na rozumienie rozchwianej
rzeczywistości? Nasze czynne zainteresowanie przyrodą, rozumianą szerzej jako całe
środowisko ludzkiego działania, to równocześnie samarytańska posługa dla bezbronnego
powietrza i bezbronnych wrzosowisk. To również droga wychowania estetycznego, w miłości
dla piękna i wychowania radosnego. Zżycie z przyrodą (...) stanowi niezastąpiony środek do
rozbudzenia wyobraźni i umysłu chłopców, a zarazem (...) daje ono chłopcom możność oceny
piękna w naturze, a co dalej idzie, również i w sztuce; tą drogą osiąga się wyższy poziom
radości życia.



Nasze miłowanie i poznawanie przyrody może odnaleźć się na kilku ścieżkach równocześnie:

• na ścieżce Pracy – gdy podejmujemy działania likwidujące m.in. zanieczyszczenia,
wzbogacające leśne szkółki, gdy będziemy pamiętać o pozostawieniu miejsca obozu
czy biwaku w nienaruszonym stanie, nawet bliższym naturze niż przed naszym
przybyciem;
• na ścieżce Służby – gdy staniemy obok wszystkich ludzi podejmujących formalne
i nieformalne działania chroniące narodowy skarb, jakim jest przyroda, krajobraz,
gdy poświęcimy czas dla poznania leśnych tajemnic, gdy stworzymy puszczańskie
bractwa uczące żyć w zgodzie z lasem, wodą i górami;
• na ścieżce Harców – po której pójdziemy na wycieczki, zorganizujemy gry terenowe,
będziemy wędrować turystycznymi szlakami i zarazem śladami ludzkiej cywilizacji,
podejmiemy się obserwacji przyrody mającej olbrzymie wartości wychowawcze
tkwiące w zwykłych sprawach, w budowie gniazda, w macierzyńskiej opiece nad
wilczętami, w szczególnej sprawiedliwości i równowadze.




VII.

Harcerz jest karny i posłuszny – rodzicom i wszystkim swoim przełożonym.

Harcerka jest karna i posłuszna – rodzicom i wszystkim swoim przełożonym.



Granice obozowego ogniska są wyznaczone przez rozum i rozsądek. Takimi granicami dla
człowieka jako jednostki i jako cząstki zbiorowości, wspólnoty, jest ukształtowana
w wychowaniu i tworzona przez samowychowanie wewnętrzna karność, posłuszeństwo
wobec nakazów życia, a przede wszystkim wobec powinności będących wynikiem naszej
wiary w Boga. Taka karność nie ma oczywiście nic wspólnego z ograniczaniem wolności;
ograniczanie wolności wynika przecież z samej istoty życia w określonych warunkach, wśród
określonych ludzi i z określoną świadomością.



Nad brakiem karności Polaków bardzo bolał Aleksander Kamiński, równocześnie w „Wielkiej
Grze” taka dając wskazówkę dla budowy nowej Polski – nasze umiłowanie wolności
i wielkoduszności muszą być bezwzględnie uzupełnione karnością i dzielnością; właśnie
karnością niezbędną we wszelkim budowaniu. Dlatego strachem mogą napełniać pomysły
stawiające na tak daleko idące samowychowanie, że aż prowadzące do braku wszelkiej
karności, do oczekiwania na olśnienie i „iluminację” kiedy idzie o realizację celów wspólnoty.
W drużynie nie może liczyć się tylko moje zdanie, w środowisku tylko moje racje. Nie można
dla indywidualnych racji zrywać sejmów, zawiązywać konfederacji, dzielić się w oparciu
o różnice „grubości włosa”. Pojawia się tutaj problem autorytetu – rodziców, drużynowego,
nauczyciela, kapelana. Wielu ludzi sprzeniewierza się ideom i zasadom, które głosili. Za
słowami nie zawsze idą czyny. W harcerstwie nie można publicznie, często bez dania racji,
dyskredytować przełożonych, bo „to wszystko ich wina”. Trzeba przestrzegać dobrego
obyczaju: przełożony zwraca uwagę podwładnemu w cztery oczy, a podwładny nie „plotkuje”
o swoich zwierzchnikach. Szczególne znaczenie ma karność w organizacji; wypełnianie
dobrowolnie przyjętych na siebie obowiązków i realizacja zadań, terminowość, obecność,
współdziałanie w hufcu i chorągwi.



W pojęciu karności mieści się sprężystość, sprawność organizacyjna, umiejętność szybkiej
reakcji na niespodziewane sytuacje. To także musztra. I nie należy rozumieć musztry jako
gwałtu na osobowości wychowanka; jest to pomoc w realizacji założonych celów
wychowawczych. Oto co pisał o tym Robert Baden-Powell: Jeżeli chodzi o musztrę skautów,
musiałem wiele razy przypominać drużynowym, że należy jej unikać – rozumie się stosowanej
w przesadny sposób. Pominąwszy zastrzeżenia ze strony niektórych rodziców przeciwko
militaryzowaniu młodzieży, należy się sprzeciwiać musztrze, ponieważ drugorzędny
drużynowy albo nie umie dojrzeć wyższego celu Skautingu, (mianowicie wyrobienia
indywidualności), albo nie mając dość oryginalności w realizowaniu tego celu, nawet jeśli go
dostrzega, zwraca się ku musztrze, jako łatwemu sposobowi wyrobienia u chłopców pewnego
rodzaju postawy dla pokazania ich na defiladzie. Z drugiej strony, niektórzy drużynowi idą
czasem za daleko w przeciwnym kierunku i pozwalają chłopcom włóczyć się po placu bez
żadnej widocznej dyscypliny i sprężystości. To jeszcze gorsze (...) Cała musztra w Skautingu,
potrzebna do wyrobienia u chłopców postawy i nauczenia ich, aby ruszali się jak ludzie, a nie
jak stado baranów – to parę minut cichych ćwiczeń na początku zbiórki.



Posłuszeństwo znaleźć musi miejsce w każdym wspólnym działaniu:

• posłuszeństwo rodzicom – szacunek i opieka; szacunek - gdy jesteśmy młodzi, opieka
- gdy oni wejdą w okres starości; naszym dążeniem musi być osiąganie porozumienia
i zrozumienia mimo różnicy pokoleń; ich mądrość nie jest skutkiem wykształcenia
lecz wynika z życiowego doświadczenia; na szacunku oparte są obowiązki pomocy,
nauki, uśmiechu; posłuszeństwo rodzicom jest nierozerwalne z pojmowaniem rodziny
jako zasadniczego miejsca wychowania;
• posłuszeństwo przełożonym – wynika z przedstawionego już rozumienia karności
i musi być zbudowane na wzajemnym szacunku i autorytecie, opartym na prawdzie
i zaufaniu, porozumieniu będącym wynikiem wspólnych celów; żadne posłuszeństwo
nie może być ślepe;
• posłuszeństwo Państwu – w rozważaniach o poszczególnych punktach Prawa
Harcerskiego była już mowa o Państwie zbudowanym na demokracji i poszanowaniu
człowieka; z takiego posłuszeństwa bierze swój początek praworządność, lojalność,
rzetelność w nauce, w pracy, braterstwo; warunkiem nieodzownym takiego
posłuszeństwa jest przestrzeganie prawa, nawet jeżeli jest ono niewygodne, nawet
jeżeli uważamy, że pewne instrukcje, regulaminy, ustawy, normy mogłyby być lepsze
– istnieje zgodna z prawem droga ich zmiany.




Karność i posłuszeństwo niosą w sobie jeszcze jeden wymiar – karnym powinien być także
drużynowy wobec swoich harcerzy, hufcowy wobec drużynowych, przełożony wobec
podwładnych. Pamiętamy o odpowiedzialności, punktualności, o wewnętrznej dyscyplinie.




VIII.

Harcerz jest zawsze pogodny.

Harcerka jest zawsze pogodna.



Trzaskający i przeskakujący przez gałęzie płomień harcerskiego ogniska jest radością. Warto
o tym pamiętać zarówno zasiadając przy tym ognisku jak również rozważając formy pracy
harcerskiej, w których ognisko ma swoje godne miejsce.



Sięganie do wspomnień z harcerskiej przeszłości często daje nam obraz pogodnego chłopca,
radosnej dziewczyny; i nie jest to pogoda beztroska. Jest to rozumna pogoda ducha, która
uwiarygodnia chęć służby, chęć niesienia pomocy. Tą pogodą harcerz budzi zaufanie ludzi
potrzebujących jego obecności. Ta radość życia musi być obecna nawet w smutku.
Harcerski, bezinteresowny uśmiech jest zawsze potrzebny. Nie jest to półuśmiech, uśmiech
ironiczny czy fałszywy, nie jest to również hałaśliwy śmiech stwarzający dla innych poczucie
zagrożenia. I co najważniejsze: ta pogoda jest z harcerzem, harcerką zawsze. Tajemnica tkwi
w określonym stanie ducha, będącym efektem wewnętrznej równowagi. Pogoda, o której
mówi Prawo Harcerskie, bliższa jest ufności, nadziei niż radości.



Harcerska pogoda i radość to nie jest „hałaśliwa wesołość”, którą nas próbuje otoczyć świat.
Jest to pogoda i radość dawania, a nie ucieczka od problemów, zabawa czy lekkomyślność.



Pogodny harcerz daje swoją osobą ukojenie i bezpieczeństwo obecności drugiego, bliskiego
człowieka. Jest coś słusznego w stwierdzeniu Baden-Powella, że jeżeli drużyna rozbrzmiewa
wesołym śmiechem, jeżeli raduje się powodzeniem osiągniętym we współzawodnictwie,
świeżymi wrażeniami z obozu lub wycieczki i nowymi przygodami, nuda nie będzie
przerzedzać jej szeregów.



Poza uśmiechem charakterystyczna dla naszej pogody jest harcerska piosenka. Towarzysząc
zastępom i drużynom na zbiórkach, wędrówkach, obozach, w czasie ognisk tworzy atmosferę
radości. Piosenka to wspaniały sposób na zmianę bezładnej gromady w zwarty i zgrany
harcerski zespół, tworzący tak potrzebną wspólnotę. Niestety zbyt często przy ogniskach
słychać piosenki smutne, ciche, nieśmiałe, pogłębiające stan zagubienia. Spróbujcie śpiewać
inaczej, weselej, mocniej – czy nie czujecie przypływu nowych sił?



Z przykazania miłości Boga i bliźniego wypływa kategoryczny obowiązek radości.
Chrześcijańska radość jest narzędziem, za pomocą którego udaje się nam promieniować
gotowością do czynnej miłości. W takim nastroju powinniśmy wyrastać, opanowując smutek
i zniechęcenie. Naszą smutną twarzą nie możemy nadziei odbierać. Naszą pogodą i radością
musimy dawać nadzieję.




IX.

Harcerz jest oszczędny i ofiarny.

Harcerka jest oszczędna i ofiarna.



Ten punkt Prawa Harcerskiego łączy w sobie dwa, wydawałoby się że przeciwstawne,
określenia: oszczędność i ofiarność. Ich związek można ująć w dwóch zdaniach
sformułowanych przez O. Jacka Woronieckiego, harcmistrza: Oszczędność jest składnikiem
hojności i ofiarności, którym winna służyć i od których nie wolno jej uniezależniać. Innymi
słowy trzeba oszczędzać, aby móc wydawać; oszczędzanie dla samego oszczędzania
prowadzi z konieczności do skąpstwa.



Wymiar dzisiejszy oszczędności i ofiarności to jest także wymiar służby Ojczyźnie. Jak
realizowana jest edukacja ekonomiczna, wychowanie gospodarcze w naszych drużynach
i zastępach? Rzecz nie tkwi w zbiórce złomu, makulatury czy sprzedaży zniczy, lecz
w codziennym szacunku zarówno dla dóbr materialnych jak i duchowych. Czy pamiętamy
o tak jeszcze niedawno zakorzenionej w Polsce tradycji poważania dla chleba przejawiającego
się w trosce o jego najdrobniejsze okruchy? Rozejrzyjcie się dookoła co się dzieje, nie tylko
z chlebem...



Jeżeli pojęcie oszczędności uszeregujemy pomiędzy marnotrawstwem i rozrzutnością
a chciwością i skąpstwem to zabieg ten pozwoli nam ocenić, jak skomplikowane zadanie
tkwi w tak popularnym i prostym słowie. Od sprawności naszego działania zależy
oszczędność czasu. Trwoniony czas powoduje, że wciąż musimy doganiać: odłożone sprawy,
spotkania i rozmowy z bliskimi, nierozwiązane problemy. Czy pamiętamy o tak pozornie
drobnej sprawie jak punktualność? A czy potrafimy oszczędzać siły fizycznie, zdrowie?



Dlaczego nie naprawiamy uszkodzonego namiotu? Czy dlatego, że nie ma problemu
z kupnem nowego? Dlaczego tak niedbale zwijamy sprzęt po obozie, po biwaku, dlaczego nie
wysuszymy brezentowej płachty? Oberwały się linki namiotu – czy trzeba go rzucać w kąt?
Zeszyt został zapisany do połowy – czy pozostałe kartki muszą się znaleźć na śmietniku?
Czy nie można ich wykorzystać na potrzeby notatnika?



Zawisza Czarny prezentował cechę, która łączy w sobie oszczędność dóbr duchowych
i materialnych: rozumne milczenie. Milczymy nie dlatego, że nie mamy nic do powiedzenia,
lecz znamy cenę wypowiadanych słów. Czasem lepiej dwa razy milczeć niż powiedzieć
głupstwo.



Mówiąc o harcerskiej ofiarności, mamy w świadomości ofiarę największą, ofiarę życia.
Dzisiaj, będąc gotowym na tę największą ofiarę, musimy ją realizować inaczej:
• ofiarność w znaczeniu pospolitym – gdy potrzebującym oddajemy nawet to, czego
sami nie mamy zbyt wiele; może tylko odrobinę czasu;
• ofiarność w służbie Polsce – poświęcamy siebie dla idei, dla rodziny, dla pracy
społecznej, dla lepszego życia;
• ofiarność w służbie bliźnim – nasz uśmiech, energia, możliwości.




X.

Harcerz jest czysty w myśli, mowie i uczynkach, nie pali tytoniu, nie pije napojów
alkoholowych.

Harcerka jest czysta w myśli, mowie i uczynkach, nie pali tytoniu, nie pije napojów
alkoholowych.



Problemu czystości i wstrzemięźliwości dotyczy ostatni punkt Prawa Harcerskiego. Jego
realizacja natomiast stanowi punkt wyjścia do kształtowania harcerskiego stylu życia; punkt
wyjścia, a nie jego wyłączną treść. Wymaga od nas dyscypliny, samokontroli i pracy nad
sobą. Wymaga od nas czystości obyczajów. Wymaga od nas dobrych obyczajów, bo one są
fundamentem rodziny, narodu, państwa. Jan Paweł II na spotkaniu z młodzieżą w 1987
roku w Gdańsku, na Westerplatte mówił o naszych „prywatnych Westerplatte”, placówkach
których nie możemy opuścić chociaż inni tego by od nas oczekiwali, taka byłaby moda, tak
pisano by w kolorowych czasopismach.



Oczywistą jest szkodliwość dla zdrowia picia alkoholu, palenia tytoniu, używania
narkotyków, poddawania się innym nałogom które czasem w sposób zaskakujący przynosi
rozwijająca się cywilizacja. Przestrzeganie zasady abstynencji bywało osią sporu
w harcerstwie i jest niezmiennie, trwale miernikiem „harcerskości”. Już w roku 1912 o tę
zasadę poróżnili się instruktorzy skautowi wywodzący się z „Zarzewia” z tymi z „Eleusis”.
Kręgi Instruktorów Harcerskich im. A. Małkowskiego, które w latach 1980-1981 podjęły
przewodnictwo w odrodzeniu ruchu harcerskiego wezwały do przestrzegania tej zasady. Na
instruktorskich lilijkach pojawiła się „dziesiątka”, symbolicznie nawiązująca do ostatniego
punktu Prawa ale przecież będąca wezwaniem do bezwzględnego przestrzegania pozostałych
dziewięciu. Złamanie zasady abstynencji jest dla wszystkich widocznym znakiem
lekceważenia Prawa Harcerskiego i podważa wiarygodność i prawdziwość naszego
Przyrzeczenia Harcerskiego. W przypadku instruktora jest to nie tylko niewychowawcze,, ale
także jest zgorszeniem i zakwestionowaniem jego postawy i posługi; a instruktor ma dawać
dobry przykład i być dla wszystkich harcerzy nauczycielem i wychowawcą.



Wielu ludzi, usłyszawszy o wymogu „czystości”, uśmiecha się uznając go za znak
wstecznictwa, archaizmu, braku nowoczesności, próg oddalający nas od społeczeństw
rozwiniętych. Nic bardziej błędnego. Jeżeli opieramy się na etyce i moralności
chrześcijańskiej to trudno jest dyskutować z taką argumentacją. Bo jeżeli ktoś rozumie
nowoczesność jako obniżanie wymagań to właśnie reprezentuje „moralny ciemnogród”. Wielu
światłych ludzi w kręgu łacińskiej cywilizacji (czyli tej nam najbliższej) szansę dla Europy
widzi w moralnym odrodzeniu. Czystość umacnia wierność i przedkłada potrzebę miłości
ponad potrzeby doznań osobistych. Nasza czystość nie dotyczy jedynie prymitywnie
rozumianego i przedstawianego życia seksualnego. To także uczciwość myśli, czystość słowa,
to zdrowie fizyczne i psychiczne. To odpowiadająca takim wymaganiom hierarchia wartości,
a nie spłycanie życia przez zabijające człowieczeństwo rozrywki. Nie można w tym momencie
pominąć niezwykłych rozważań Jana Pawła II zawartych w tomie „Mężczyzną i niewiastą
stworzył ich”, z których tutaj tylko jedno zdanie: Ciało ludzkie, jego płciowość, jego męskość
i kobiecość, jest w samej tajemnicy stworzenia nie tylko źródłem płodności i prokreacji, tak jak
w całym porządku natury. Jest w tym ciele „od początku” zawarta właściwość „oblubieńcza”,
czyli zdolność wyrażania miłości, tej właśnie miłości, w której człowiek-osoba staje się darem,
i spełnia sam sens swego istnienia i bytowania poprzez ten dar.



Polskie doświadczenie historyczne wskazuje jak poprzez propagowanie „używania uciech
tego świata”, ułatwienia w dostępie do alkoholu można podkopywać niezawisłość
i tożsamość, niszczyć rodzinę i człowieka. Groźba zatracenia w alkoholu i narkotykach jest
aktualna, a w zgiełku rozmaitych pseudo-idoli realna. Dla harcerzy oczywistym powinno być
utrzymanie i propagowanie postawy zdecydowanie przeciwnej spożywaniu alkoholu
i narkotyków. Nie rozstrzygają one żadnego z dotykających nas osobistych problemów,
a dodają wiele nowych, zdecydowanie bardziej niebezpiecznych. Jeżeli ktoś nosi krzyż
harcerski i uważa, że „prywatnie” takie „głupoty” go nie dotyczą to droga jest jedna – zdjęcie
munduru, zdjęcie harcerskiego krzyża. On wybiera inny styl życia.



Ze wszystkich punktów w wychowaniu chłopca najtrudniejszym i jednym z najważniejszych
jest punkt dotyczący higieny seksualnej. Ciało, umysł i dusza, zdrowie, moralność
i charakter, wszystko to wchodzi w grę w tej sprawie [Bi-Pi]. Przewrót kulturowy jaki
nastąpił w drugiej połowie XX wieku, a który przejawił się m.in. w sferze moralnej, sprawia,
że na sprawy wychowania mężczyzny i kobiety musimy spojrzeć w sposób szczególnie
uważny. Niestety często problem ten jest pomijany w wychowaniu harcerskim. Sprawy nie
załatwiają odrębnie działające drużyny harcerek i drużyny harcerzy. Potrzebna jest
współpraca drużynowych. Mężczyzną ani kobietą nie staje się człowiek przez doświadczenia
seksualne. Tak jak nie staje się bardziej dorosłym paląc papierosa, pijąc piwo, czy zapalając
skręta marihuany. Dorosłym stajemy się dojrzewając do dobroci, do wierności, do uczciwości
– wreszcie do miłości.



Czy można w tym miejscu nie wspomnieć słów Ojca Świętego wypowiedzianych na Castel
Gandolfo 1 września 1996 roku m.in. do instruktorów i instruktorek ZHR, że naród, który
zabija własne dzieci jest narodem bez przyszłości, a w konsekwencji udziału ZHR
w październikowych Narodowych Marszach w Obronie Życia.



Jeżeli powrócimy myślą do postaci dawnych rycerzy i ich szacunku do kobiet, to chcąc stać
się współczesnym rycerzem, należy wszystko czynić w sposób czysty. Bez szacunku nie
stworzymy obrazu dziewczyny, kobiety opartego o przyjaźń, o miłość. Miłość między
mężczyzną a kobieta jest często związana z pożądaniem, lecz cechą właściwą człowiekowi
jest opanowanie wyobraźni, opanowanie języka, opanowanie uczynków – jest konieczność
ciągłej samokontroli. Tylko w ten sposób będziemy uznawać godność drugiej osoby. Tylko
tak dojdziemy do założenia dobrej rodziny i dalej będziemy w tej rodzinie żyć. Przy
rozważaniu problemu czystości wkraczamy w sferę uczuć dwojga ludzi, a ponieważ powinny
one prowadzić do trwałego połączenia w małżeństwie, wymagają szczególnej delikatności
i rozwagi.



Harcerka, harcerz jest czysty w mowie: nie kłamie, nie obraża innych ludzi, nie przeklina.
Przekleństwa używane podczas zabaw sportowych, w pracy, w rywalizacji, świadczą o braku
poczucia własnej godności, a także braku szacunku dla innych. Niedopuszczalne jest
używanie przekleństw przez instruktorów. Rzecz dotyczy zarówno chłopców jak i dziewcząt.



Harcerka, harcerz musi być sprawny, musi uczestniczyć w sportowych zabawach
i zawodach, musi dbać o swoje zdrowie, musi poznawać swój organizm. Harcerze i harcerki
mogą dawać przykład – codziennej czystości, sprawności fizycznej, wycieczek. Na wysokim
poziomie realizujemy próby na sprawności samarytańskie, sportowe i turystyczne, tworzymy
harcerskie kluby sportowe, dbamy o mundur i wygląd zewnętrzny.



(hm Wojciech Hausner)



Komentarze do Prawa Harcerskiego (strona nadrzędna)