Kadra XIX - Wcisło Ryszard
Dodane przez Redakcja Monografii XIX dnia Listopad 27 2011 19:37:34

Kadra XIX

Krąg Wodzów

hm. Ryszard Wcisło HR

Ryszard Wcisło

"CHYTRY JASTRZĄB"

 

Ryszard Wcisło, Chytry Jastrząb” (1933–2015), magister inżynier architekt, harcmistrz, wybitny instruktor harcerski działający nieprzerwanie przez ponad pięćdziesiąt lat.

Urodził się 8 kwietnia 1933 roku w Zakopanem jako syn Kazimierza Wcisło (1905−1978, elektroinstalatora, właściciela prywatnego zakładu usługowego) i Zofii Tekli z domu Magryś (1905−1975). Miał brata Wiesława (ur. 1935 r., prawnika, instruktora harcerskiego w stopniu podharcmistrza, harcerza Rzeczypospolitej).

Dzieciństwo spędził w Zakopanem, gdzie uczęszczał do Szkoły Podstawowej i Gimnazjum im. Oswalda Balzera. Następnie wraz z rodziną przeniósł się do Rzeszowa, gdzie uczył się w Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Konarskiego, w którym zdał maturę w 1950 r. Studia odbył na Politechnice Krakowskiej na Wydziale Architektury, uzyskując w 1957 r. tytuł mgr inż. architekta.

Pracę zawodową rozpoczął w krakowskim „Miastoprojekcie”, uczestnicząc w projektowaniu i projektując samodzielnie obiekty budownictwa miejskiego m.in.: elewację Hotelu „Cracovia” oraz budynki mieszkalne np.: róg ul. Kościuszki i Włóczków oraz w Podgórzu przy ul. św. Kingi, które otrzymały tytuł Mister Roku. Przeszedłszy do Biura Przemysłowego Budownictwa został m.in. autorem projektu największej w Polsce „Cementowni Nowiny”, garbarni w Wałczu, Fabryki Obuwia Sportowego w Wałbrzychu, a z ramienia Stowarzyszenia Architektów Polskich – projektu Szkoły Podstawowej w Lipnicy Wielkiej.

Z harcerstwem zetknął się 2 VIII 1944 roku na konspiracyjnej zbiórce późniejszej 3 Rzeszowskiej Drużyny Harcerzy, natomiast po przeniesieniu się do Zakopanego wraz z bratem Wiesławem wstąpił w dniu 8 IX 1945 r. do 2 Zakopiańskiej Drużyny Harcerzy im. Andrzeja Małkowskiego. W następnym roku, po powrocie do Rzeszowa, w dniu 1 październiku 1946 roku został przyjęty do 3 Rzeszowskiej Drużyny Harcerzy im. Stefana Czarnieckiego, gdzie w dniu poświęcenia sztandaru drużyny 5 I 1947 roku złożył Przyrzeczenie Harcerskie na ręce hm. Stanisława Sokołowskiego. Będąc harcerzem 3 RDH wziął udział w trzech obozach stałych, obozie wędrownym, zimowisku i z wyróżnieniem ukończył obozowy kurs zastępowych w Kasince Małej. W 3 RDH tej pełnił funkcję gospodarza harcówki, założył zastęp „Lwów” (składający się z 10 harcerzy), a w przededniu likwidacji harcerstwa objął funkcję przybocznego. Tak wspomina go z tego okresu jeden z instruktorów: „Byłem szeregowym harcerzem,  który był dobrze szkolony właśnie przez Ryśka Wcisłę w zakresie terenoznawstwa (co mi pozostało do dnia dzisiejszego), samarytanki i łączności (rzecz jasna przy zastosowaniu alfabetu Morse'a, co mi też pozostało do dnia dzisiejszego). Był bardzo wymagający i rygorystyczny wobec nas młodzików, ale też ich nagradzał, chyba za sumienność i pilność”. W tym czasie zdobył stopnie: młodzika (1 XII 1946), wywiadowcy (31 VII 1947) i ćwika (20 XI 1948). Ze środowiskiem rzeszowskim związany był do likwidacji ZHP, tj. do dnia 1 czerwca 1950 r.

Po reaktywowaniu ZHP w 1956 roku został drużynowym 14 Krakowskiej Drużyny Harcerzy przy Technikum Energetycznym w Hufcu Kraków-Zwierzyniec, która jako jedna z pierwszych w hufcu w dniu 22 V 1957 r. została przyjęta do ZHP z jednoczesnym nadaniem jej jako patrona hetmana Stefana Czarnieckiego. Na jej bazie 28 IX 1958 r. powstał „Biały Szczep” 14 i 18 KDH – jeden z najbardziej znanych szczepów starszoharcerskich w Chorągwi Krakowskiej, który otrzymał sztandar 25 V 1960 r. na Dziedzińcu Wawelskim. Sztandar ten zaprojektował phm. Ryszard Wcisło; stał się on pierwszym z serii 16 zaprojektowanych przez niego sztandarów dla różnych jednostek harcerskich. Biały Szczep posiadał konspiracyjną kopię swojego sztandaru, sporządzoną na wypadek ponownej likwidacji ZHP. O jej istnieniu wiedzieli jedynie instruktorzy Szczepu, a kopia ta została ujawniona dopiero w 2006 r. Był szczepowym „Białego Szczepu” do 1962 r. W trakcie służby w Białym Szczepie był komendantem pięciu obozów stałych: w Sopotni Wielkiej (1957), Wetlinie (1958), Nasicznem (1960), Kluszkowcach (1961) i Sulęczynie (1962), zimowiska w Jaszczurówce (1957/58) oraz kursu zastępowych w Bukowinie Tatrzańskiej (1959/60). Ponadto w komendzie Hufca Kraków-Zwierzyniec w roku harcerskim 1959/60 roku pełnił funkcję sekretarza, a w roku harcerskim 1962/63 − kierownika referatu starszoharcerskiego. W tym czasie zdobył stopnie instruktorskie: przewodnika (2 VI 1957) i podharcmistrza (1 IV 1959) oraz stopień Harcerza Orlego (3 XI 1959).

W 1963 roku przeniósł się do Szczepu Lotniczego im. Żwirki i Wigury 19 KDH w Hufcu Kraków Kleparz-Łobzów, gdzie objął funkcję zastępcy szczepowego ds. organizacyjnych i drużynowego jednej z dwóch drużyn harcerzy (Dywizjonu „Słonecznych Dróg”). Tak wspominał wizytę Marka Kudasiewicza, od której wszystko się zaczęło: „Długo siedzieliśmy i rozmawialiśmy. Następnego dnia po wizycie Marka poszedłem do szafy i chciałem założyć mundur. Patrzę, a na mundurze żółta chusta zamiast białej! […] I tak rozpoczęła się moja przygoda z «dziewiętnastką»”. Razem z nim trafiła do Szczepu Lotniczego jego legenda: wspaniałego organizatora i nieprzeciętnego instruktora wymagającego dużo od siebie i od innych, u którego na obozie w „Białym Szczepie” przy przekazywaniu służby w kuchni sprawdzano czystość przeciągając przez komin białą chustę. Po kilku miesiącach pracy w szczepie poprowadził bardzo udany obóz w Gaboniu, który był wzorem wspaniałej pionierki. Po nim na rozpoczęciu roku harcerskiego „Dziewiętnastka” bardzo efektownie zaprezentowała wspaniale umundurowane dwie drużyny (nazywane dywizjonami) harcerskie „Słonecznych Dróg” i „Gwiaździstego Szlaku” oraz dywizjon zuchowy „Kosmonauci” – w sumie około stu osób. To zrobiło wrażenie – w Hufcu Kraków Kleparz-Łobzów „żółtym błysnęło”. Niedługo później w szczepie powstał prężny zespół instruktorski, w którym obok mającego świetne pomysły hm. Marka Kudasiewicza, znalazł się umiejący je wspaniale wcielać w życie doskonały organizator phm. Ryszard Wcisło. Ten zespół nadał szczepowi pewien specyficzny styl pracy i spowodował, że „Dziewiętnastka” zaczęła być jednym z wiodących szczepów hufca. Trzeba przyznać, że to właśnie Rysiek nadał „Dziewiętnastce” taki zewnętrzny szlif, którego jej dotąd brakowało, a który potem naśladowały z większym lub mniejszym powodzeniem także inne „kleparskie” szczepy. Szczep Lotniczy otrzymał w dniu 6 VI 1964 r. sztandar, zaprojektowany przez phm. Ryszarda Wcisłę, który 22 VII t.r. zdobył stopień harcmistrza.

Będąc Szczepie Lotniczym 19 KDH, pełnił funkcję komendanta trzech obozów stałych: w Gaboniu (1963), Uściu Gorlickim (1965) i Ujsołach (1966 − w zgrupowaniu szczepu) oraz obozu wędrownego w Sudetach (1965). Ponadto 30 IV 1966 r. był komendantem 1-majowego capstrzyku hufca, a od 25 IX 1966 do 25 III 1967 r. pełnił funkcję zastępcy komendanta hufca ds. organizacyjnych w Hufcu Kraków Kleparz-Łobzów.

W roku harcerskim 1967/68 przeniósł się do Szczepu „Huragan”, w którym od 20 XI 1967 do 15 VI 1968 r. pełnił funkcję komendanta Szczepu „Huragan B”, a od 15 VI 1969 do 11 IV 1970 roku – drużynowego 28 Krakowskiej Drużyny Harcerzy. W tym czasie poprowadził jako komendant obóz stały w Jarosławcu (1969), dwa zimowiska: w Zębie (1970/71) i Moszczenicy (1971/72) oraz obóz wędrowny po Jugosławii (1972). Ponadto w latach 1965–1967 był członkiem Rady Hufca, a w latach 1967–1971 − członkiem Komisji Rewizyjnej Hufca Kraków Kleparz-Łobzów. W rozkazie komendanta chorągwi z dnia 1 I 1968 r. otrzymał pochwałę za pracę przy przygotowaniu Wystawy Dorobku Harcerskiego Chorągwi Krakowskiej.

W 1960 r. został przyjęty do Kręgu Puszczańskiego „Czarnego Dębu” jako jeden z pierwszych instruktorów krakowskich, otrzymując miano „Chytry Jastrząb”. Krąg ten powstał w Rzeszowie, a jego wodzem jego był phm. Adam Rząsa. Zrzeszał wyróżniających się instruktorów harcerskich, kontynuował, a zarazem przywracał tradycje przedwojennego harcerstwa, a szczególnie ideę „puszczaństwa”. Wielu należących do niego instruktorów było nastawionych opozycyjnie do oficjalnych władz harcerskich, będąc zwolennikami harcerstwa w jego przedwojennym kształcie. Spotkania kręgu otoczone były tajemnicą, obowiązywały zaproszenia, wybierano także na spotkania niezwykłe miejsca, ale Służbie Bezpieczeństwa udało się rozpracować instruktorów należących do Kręgu. Podjęta przez nią operacja o kryptonimie „Skaut” miała na celu doprowadzenie do zaprzestania przez instruktorów działalności określanej przez SB jako „wroga i nielegalna”, a także zahamowanie ich wpływu na młodzież. W związku z tą operacją w 1973 r. hm. Ryszard Wcisło został aresztowany, przesłuchiwany i zatrzymany na 48 godzin. Jednym z zarzutów przedstawionych mu było organizowanie obozów wędrownych zagranicą mających na celu nawiązywanie kontaktów z Polonią i dostarczanie im różnego rodzaju nielegalnej literatury. Ponadto latach 1960−1995 był pod ciągłą inwigilacją Służby Bezpieczeństwa jako jeden z „niepokornych” stanowiących zagrożenie dla ówczesnych władz. W 2003 r. po ujawnieniu przez Instytut Pamięci Narodowej teczek i dokumentów operacyjnych Służby Bezpieczeństwa dotyczących jego działalności harcerskiej na mocy art. 6 pkt. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej został uznany za osobę pokrzywdzoną i represjonowaną.

W roku harcerskim 1973/74 był kierownikiem referatu organizacyjnego Komendy Hufca Kraków-Krowodrza, w którym aktywnie włączył się w akcję sztandarową m.in. projektując sztandar i wchodząc w skład redakcji okolicznościowego wydawnictwa Rok sztandarowy Hufca ZHP Kraków-Krowodrza ([Kraków] 1974).

W następnym roku powrócił do pracy w szczepach lotniczych. Początkowo na krótko został komendantem Szczepu „Gwiaździstego Szlaku” (1974–1975), w latach 1976–1979 był zastępcą komendanta Szczepu Lotniczego „Słonecznych Dróg”, a w latach 1979–1981 − komendantem tego szczepu. Był też współautorem broszury Komandoria – harcmistrze dziewiętnastki (Kraków 1983).

22 lipca 1977 r. otrzymał honorowy stopień harcmistrza Polski Ludowej, a w 1978 r. w gronie pięciu instruktorów tego hufca, przyznaną przez Wydział Organizacji Wypoczynku Głównej Kwatery ZHP − Złotą Odznakę Komendanta Obozu.

W latach 80-tych XX wieku czynnie włączył się w działalność Porozumienia Kręgów Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego (KIHAM). W ramach tej działalności był inicjatorem i komendantem Jubileuszowego Zlotu Harcerstwa na Błoniach krakowskich w 70-lecie jego powstania (18−20 IX 1981). Zwrócił się wtedy do instruktorów z apelem: „Już za parę tygodni odbędzie się «Jubileuszowy Zlot Harcerstwa», zlot poświęcony 70 rocznicy powstania harcerstwa. To niecodzienne spotkanie harcerskie będzie miało miejsce w czasie 18 do 20 września br. na Błoniach Krakowskich. Jeśli to niewątpliwie wielkie wydarzenie Związku organizowane z inicjatywy Kręgu Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego z Krakowa, ma być potwierdzeniem wiernego stania na straży naszej przeszłości – to każdy z Was, zaproszony do współpracy, musi zdać sobie z tego sprawę, że przyjął na siebie obowiązek o randze historycznej. Będzie to Zlot o randze ogólnopolskiej, Zlot oczekiwanych marzeń o prawdzie i prawach naszego Związku, Zlot nadziei i manifestacji siły naszego harcerstwa. Będzie Zlot taki, jakim my go przygotujemy – a przygotować go ma doborowa Kadra Instruktorów harcerstwa krakowskiego, która często jest stawiana w różnych środowiskach za wzór harcerskich postaw, wzór godny naśladowania”.

I tak się stało. Ten wspaniały zlot, dzięki zaangażowaniu jego komendanta i umiejętnie dobranej przez niego kadry, też stał się wzorem godnym naśladowania.

Był także komendantem „Pogotowia Zimowego Harcerek i Harcerzy” zorganizowanego w 1982 r. przez Radę Porozumienia Kręgów Instruktorskich im. Andrzeja Małkowskiego, a od 1983 roku czynnie uczestniczył w działaniach niejawnego Ruchu Harcerskiego. Był jednym z organizatorów ogólnopolskiego spotkania harcerzy z papieżem Janem Pawłem II w Tarnowie w dniu 9 czerwca 1987 r. oraz sygnatariuszem „Listu otwartego do społeczeństwa polskiego” z 22 maja 1988 roku.

Po reaktywowaniu Szczepu Lotniczego „Gwiaździstego Szlaku” na terenie Szkoły Podstawowej nr 109 na Białym Prądniku został jego komendantem (1985–1988). Pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Stopni Harcerskich (1983–1985), zastępcy komendanta hufca (1988/1989), a w latach 1985–1989 był członkiem Rady Hufca Kraków-Krowodrza. Był w tym czasie także komendantem obozów letnich stałych: w Czarnoszycach (1986), Konarzynach (1987), Rozstajnem (1988), Słosinku (1989) oraz zimowych: wędrownego po Podhalu (1986) i w Czarnej Górze (1987 i 1988).

Współtworzył w 1989 roku Związek Harcerstwa Polskiego rok założenia 1918. W dniu 11 IX 1989 roku został p.o. hufcowego Hufca Harcerzy Kraków IV. Rozkazem L 1/89 GK Harcerzy ZHP-1918 z 24 IX 1989 roku został mianowany komendantem Małopolskiej Chorągwi Harcerzy. 15 XII 1990 roku Rada Naczelna ZHP-1918 wybrała go Naczelnikiem Harcerzy, którym został mianowany rozkazem L 1/91 z 16 I 1991 roku. Funkcję tę pełnił do lutego 1993 roku. W tym czasie brał czynny udział w rozmowach mających na celu połączenie ZHP rok założenia 1918 z Związkiem Harcerstwa Rzeczpospolitej. Po połączeniu ZHR i ZHP-1918 w 1992 roku, działał w Związku Harcerstwa Rzeczpospolitej, aż do śmierci.

W czasie Jubileuszowego Zlotu 80-lecia Harcerstwa w Olsztynie k. Częstochowy (1991) pełnił z ramienia ZHP-1918 funkcję zastępcy komendanta zlotu. W dniu 28 II 1993 roku, już w ZHR, został mianowany kierownikiem Wydziału Starszyzny Głównej Kwatery Harcerzy. W 1998 roku objął funkcję przewodniczącego Komisji Instruktorskiej Małopolskiej Chorągwi Harcerzy.

W 1994 r. w 50-lecie swojej działalności harcerskiej hm. Ryszard Wcisło zorganizował wystawę autorską. Od 1998 do 2012 r. był szczepowym Szczepu 19 Krakowskich Drużyn Lotniczych im. Fr. Żwirki i St. Wigury (ZHR), będącego kontynuacją męskich drużyn Szczepu „Gwiaździstego Szlaku”.

Sprawując najważniejsze funkcje w harcerstwie, nigdy nie zapomniał o podstawowej jednostce Związku, czyli drużynie. To właśnie w niej działał po 1995 roku, będąc przejściowo drużynowym 19 KLDH „Ptaki Polskie” i 19 KLDH „Orli Szaniec” oraz pełniąc w tym czasie także funkcję szczepowego Szczepu 19 KDL. Wraz ze swoim środowiskiem harcerskim uczestniczył w obozach i zimowiskach jako komendant i kwatermistrz, towarzyszył mu też na w Zlocie X lecia ZHR w Lednicy, III Narodowym Zlocie Harcerzy w 60. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, Zlocie XX-lecia ZHR w Koronowie, Zlocie 100-lecia Harcerstwa w Krakowie-Łagiewnikach, w „Białych Służbach”, na biwakach, wędrówkach, wycieczkach i rajdach.

Miał wyjątkowy talent – pięknie rysował, rzeźbił, miał łatwość projektowania i doskonałą wyobraźnię przestrzenną pozwalającą na uzyskiwanie właściwej, odpowiadającej otoczeniu formy obiektu i gwarantującą wizualny efekt. Wykorzystywał swoje umiejętności w projektowaniu elementów architektonicznych obozów harcerskich jak maszty, bramy, kładki, konstrukcje zagospodarowania i otoczenia namiotów – wszystkie proste i estetyczne. w konstrukcji i architekturze. Jego dziełem jest także wystrój wielu izb harcerskich oraz niezliczona ilość proporców, odznak, medali, plakietek i innych symboli harcerskich w tym biało-czerwona plakietka ZHR i klamra pasa harcerskiego ZHR. Włączał się też społecznie w zamierzenia, które tylko dość luźnie wiązały się z pracą harcerską, jak: adaptacja Fortu 39 Olszanica na Schronisko Młodzieżowe, patronat nad rozbudową siedziby Klubu Turystyki Konnej w Olszanicy czy opracowanie koncepcji rozbudowy MDK „Dom Harcerza” (ul. Reymonta 18).

W 2011 roku, roku Jubileuszu 100-lecia Harcerstwa, spełniło się jego marzenie o odsłonięciu pomnika Andrzeja Małkowskiego w Parku im. Henryka Jordana oraz została otwarta wystawa dorobku najstarszych szczepów krakowskich w sali „Sokoła” przy ul. Piłsudskiego (przy którym sto lat wcześniej powstały). Obie te inicjatywy były jego pomysłem, dla których realizacji poświęcił wiele czasu i wysiłku. W ostatnich latach włączył się także w działalność krakowskiego Oddziału Stowarzyszenia Szarych Szeregów, będąc kanclerzem kapituły Młodzieżowej Odznaki „Szare Szeregi – więź pokoleń”.

Spędził setki dni pod namiotami na harcerskich obozach i na zimowiskach w ukochanych górach. Niezwykle dbał o schludność harcerskiego munduru, będąc wzorem dla wszystkich.

W dniu 25 października 2015 r. odszedł na Wieczną Wartę. W jego pogrzebie wzięło udział kilkuset harcerzy i instruktorów z obydwu Związków oraz około czterdziestu pocztów sztandarowych. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski przez Prezydenta RP Andrzej Dudę, który przesłał także wieniec, a w czasie mszy żałobnej odczytano list biskupa Kazimierza Górnego. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w grobie rodzinnym na płycie którego On sam zaprojektował krzyż harcerski [Kwatera Fc, rząd 8, miejsce 4].

Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2008), Srebrnym Medalem Senatu RP (2013), Krzyżem Wolności i Solidarności (2012), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1981), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (2008), Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego (1966), Złotym Medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (2014), Odznaką „Zasłużonego Działacza Lotnictwa Sportowego” (1980), Krzyżem Honorowym ZHR „Semper Fidelis” (2008), Krzyżem „Za Zasługi dla ZHP” (1972), Odznaką „Za Zasługi dla Aeroklubu PRL” (1976), Plakietką Stowarzyszenia Szarych Szeregów „Szare Szeregi – Więź Pokoleń” (2012), Złotą i Srebrną Odznaką „Za pracę społeczną dla miasta Krakowa” (1972, 1970), Odznaką „Honoris Gratia” (2013), Złotym Medalem Harcerskiej Wdzięczności Małopolskiej Chorągwi Harcerzy im. Andrzeja Małkowskiego, Medalem 50-lecia Aeroklubu Krakowskiego (1978) oraz Odznaczeniem Szczepów Lotniczych I kl. (1981), Złotą Odznaką 35-lecia 19 KDH (1966), Honorową Odznaką XXV-lecia „Huraganu” I stopnia (1970). W uznaniu świetniej organizacji obozu w Bieszczadach w czasie akcji letniej 1958 r. otrzymał „Odznakę Kościuszkowską Lenino-Berlin 1943−1945” 1 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki (1958), którą z dumą nosił. W 2013 r. w okresie obchodów 80-tych urodzin otrzymał Apostolskie Błogosławieństwo Ojca Świętego Franciszka.

W Jego nekrologu napisano: „Dla harcerzy ze Szczepu 19 KDL był «dziewiętnastakiem», druhem drużynowym, druhem szczepowym, druhem komendantem. Prawdziwym Wodzem. Takim, który potrafił dać przegon, ale i który był mistrzem harcerskich zabaw i okrzyków, nosił jak my zielony plecak wojskowy z szarym kocem, budował bramę, spał na pryczy, z którym w spiekotę dnia i śnieżną zawieruchę maszerowaliśmy razem kolumną. Wzorem instruktora i wzorem człowieka, który nigdy się nie wywyższał, potrafiącym porozmawiać zarówno z druhem Naczelnikiem, jak i najmłodszym zuchem”.

29 VII 1959 r. zawarł związek małżeński z Ewą Kowalczyk (ur. 1935, inż. budownictwa wodnego). Miał córkę Monikę (ur. 1960, zamężną Cynk), która idąc w ślady ojca ukończyła Politechnikę Krakowską na Wydziale Architektury zdobywając tytuł mgr inż. architekta. Doczekał się trojga wnuków i czworga prawnuków. Najbliższa rodzina Dh Ryszarda mieszka w Krakowie, zaś jego brat w Sopocie.

 

Obrazy artykułów: kadra19_wcislo_ryszard_080222_46.jpg

 

Kapusta M., Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim „Skaut”. Z dziejów niezależnego ruchu harcerskiego”, „Krakowski Rocznik Historii Harcerstwa” t. I/2005, s. 37-38 i 72-73; Komorowski J., Niepokornych „Droga do Orłów”. Siedemdziesiąt lat krakowskiej „dziewiętnastki”, Kraków 2001, s. 80-86; Monografia 19 KDHL, http://monografia19kldh.pl/st/index_8_kroniki_5766.htm /1 XII 2015; Ryszard Wcisło, https://pl.wikipedia.org/wiki/Ryszard_Wcisło /1 XII 2015; Watycha L., Opowieści Chytrego Żubra, Kraków 2004, s. 68; Raport zlotowy, [zebrał Wcisło R.], [Kraków 1981]; Wcisło R., Baziur G., Niestrudzonych „Droga do Orłów”. Część II 2001–2011. Jubileusz 80-lecia, Kraków 2011; WH [Hausner W.] Odeszli razem, „Krakowski Rocznik Historii Harcerstwa” t. XI/2015, s. 109-110; Wojtycza K., Hufiec Kraków Kleparz-Łobzów w latach 1957–1972, Kraków 2007; Wojtycza K., Hufiec Kraków-Krowodrza w latach 1973–1989, Kraków 2014; Wojtycza K., Hufiec Kraków-Zwierzyniec w latach 1957–1972, Kraków 2011; książeczka służbowa Ryszarda Wcisło ser. XIII nr 0603 wydana 27 IX 1947 r., nekrolog, http://malopolanie.zhr.pl /1 XII 2015; informacje żony Ewy Wcisło, bratanka phm. Marcina Wcisło, hm. Marcina Kapusty, hm. Ryszarda Korskiego, hm. Zbigniewa Sabińskiego.

 

Krzysztof Wojtycza